“Tôi thà thất bại còn hơn hèn nhát”

Có hai thứ khác nhau: thứ họ nghĩ mình muốn, và thứ họ thật sự cần.

Họ nghĩ mình cần một chiến thuật, một mẹo nào đó để mở doanh nghiệp ngay lập tức. Nhưng thứ họ thật sự cần là can đảm chịu sai. Can đảm thất bại trước mặt những người mà họ quan tâm đến ý kiến.

Nếu tua ngược thời gian về chính tôi, đó có lẽ là thứ khó nhất tôi từng phải vượt qua. Có lẽ vì vậy mà những gì tôi nói chạm được tới nhiều người.

Và có một điều thú vị thế này: nhà tù tinh thần bạn tự xây cho mình, dù là thật hay chỉ trong đầu, càng khó thoát ra bao nhiêu thì câu chuyện của bạn lúc phá được nó càng có sức lay động bấy nhiêu.

Tôi không phải kiểu "bán nước chanh sau nhà từ năm 13 tuổi". Tôi chẳng làm gì như thế cả. Trường học cũng không bỏ rơi tôi, thật ra tôi học khá giỏi. Tôi tốt nghiệp Vanderbilt trong ba năm, điểm GMAT cao hơn mức trung bình của Harvard. Con đường 20–30 năm tới của tôi rõ như ban ngày: vào Harvard hoặc Stanford, quay lại làm tư vấn hoặc ngân hàng đầu tư, rồi cuối cùng là quỹ đầu tư tư nhân. Hoa sẽ được rải dưới chân, mọi người sẽ nói "cậu ấy thật xuất sắc".

Nhưng khi nhìn những người đi trước tôi 20 năm, tôi không hề muốn cuộc đời của họ. Rồi tôi quay lại nhìn đời mình và nghĩ: không biết mình có thật sự muốn cuộc đời này không.

Năm đó tôi 22 tuổi, làm tư vấn, đã trả xong một căn hộ nhìn ra thành phố. Và tôi nhớ có một giai đoạn, tối nào đi ngủ tôi cũng mong mình đừng thức dậy vào sáng mai. Tôi không nói vậy để bi kịch hóa. Chỉ là tôi thật sự không muốn tiếp tục sống như thế.

Điều khó nhất là đúng lúc đó bố tôi tự hào về tôi nhất. Ông có thể khoe với mọi người rằng con trai ông tốt nghiệp Vanderbilt trong ba năm, có công việc tốt, mọi thứ đúng kế hoạch. Và tôi nhận ra phiên bản hoàn hảo nhất của việc sống giấc mơ của ông lại là phiên bản tôi không muốn sống.

Phải mất một thời gian tôi mới nói thành lời được, vì chẳng ai muốn thừa nhận mình đã làm hỏng chuyện gì đó. Nhưng tôi đang sống để thắng trò chơi của người khác. Khi nhận ra điều đó, tôi hiểu rằng một trong hai giấc mơ phải chết: của ông, hoặc của tôi.

Tôi phải lặp đi lặp lại câu đó với chính mình. Để bạn hình dung tôi sợ sự phán xét của bố đến mức nào: tôi lái xe rời khỏi bang, đi qua nửa nước Mỹ rồi mới gọi điện báo cho ông.

Trước đó, mỗi lần tôi bóng gió "con đang nghĩ đến chuyện làm việc khác", mọi người đều bảo "để sau, để sau, giờ đang ổn mà". Lần đó tôi gọi và nói con muốn theo đuổi mảng thể hình. Ông bảo: "Được, về nhà ăn trưa rồi bố con mình nói chuyện." Tôi nói: "Con đi rồi." Giọng ông thay đổi hẳn.

Quan hệ của hai bố con căng thẳng trong nhiều năm sau đó. Tôi kể chuyện này vì người ta hay có ảo tưởng kiểu lên sân khấu nhận giải rồi nói "cảm ơn bố mẹ, bạn bè đã luôn ủng hộ tôi". Tôi không nói được câu đó. Tôi ước gì mình nói được. Có thể bạn cũng không nói được. Nhưng tôi không nghĩ đó là lý do để không làm.

Đứa con từng là niềm tự hào của bố đi làm huấn luyện viên lương tối thiểu ở phòng gym, lau sàn, chỉ để học nghề kinh doanh gym. Tôi đã phải chấp nhận rằng có một kịch bản bố sẽ không bao giờ nói chuyện với tôi nữa, và tôi phải ổn với điều đó để theo đuổi thứ mình muốn.

Còn một điều tôi thấy hơi xấu hổ khi thừa nhận: các quyết định lớn trong đời tôi gần như luôn đến khi tôi cảm thấy như đứng trước cái chết. Có lẽ ở một khía cạnh nào đó, như vậy là hèn, vì phải cần đến bước đường cùng mới dám quyết. Nhận ra điều đó giúp tôi ra những quyết định mình biết là cần làm sớm hơn.

Hồi đó tôi đọc rất nhiều sách kinh doanh nhưng không dùng được cuốn nào, vì tôi quá sợ. Giờ nhìn lại mới thấy những con quái vật tưởng tượng có thể trông to lớn đến mức nào. Leila có một câu tôi rất thích: nó rộng một dặm nhưng sâu chỉ một tấc. Nhìn thì tưởng đại dương, bước chân đầu tiên mới thấy mình không chết đuối. Bên dưới có đất. Có những người khác cũng đang đi con đường giống mình. Bạn mất vài người bạn, rồi bạn có những người bạn mới.

Nếu có nhiều vũ trụ song song, tôi nghĩ trong khoảng 90% số vũ trụ có Alex Hormozi, tôi chỉ là một nhà tư vấn ở đâu đó. Nên nếu bạn đang thấy mình như sắp chết: bạn sẽ không chết đâu. Có khi bạn sẽ được sống thật sự.

Tôi cố tình dùng một từ khó nghe là "hèn nhát", vì không ai muốn thừa nhận mình sợ. Nói mình sợ thì như tự nhận mình hèn.

Nhưng tôi nghĩ sợ không làm bạn hèn. Bạn chỉ hèn khi để nỗi sợ đổi hướng hành vi, khiến bạn đi xa khỏi điều mình muốn. Nhiều người đã nghe câu này: can đảm không phải là hành động khi không sợ, mà là hành động dù đang sợ.

Đó là cái nhãn tôi sợ cả đời. Tôi sợ nó còn hơn sợ thất bại.

Phần toán thì khá đơn giản. Thứ nhất, bạn tiết kiệm được 3–6 tháng chi phí sinh hoạt. Thứ hai, bạn đã bắt đầu một việc bên lề. Thời đại số cho phép làm vậy. Chỉ với chút thời gian rảnh ngoài giờ, nó đã kiếm được bằng hoặc hơn lương hiện tại, và duy trì được 3–6 tháng.

Rất hợp lý. Nhưng đó gần như không bao giờ là lý do khiến người ta không nghỉ việc.

Điều thú vị là chúng ta hay quên nhìn vào con đường thay thế. Nếu tôi cứ đi tiếp con đường cũ, tôi được đảm bảo một kết quả mà tôi không muốn. Nó chỉ đến chậm hơn thôi. Còn con đường mới, ít ra tôi còn có cơ hội.

Nên khung quyết định cuối cùng của tôi lúc đó là chắc chắn tệ, hay có cơ hội tốt. Và tôi nghĩ: thôi thì cứ thử một lần.

Tôi thật sự khuyên bạn hãy diễn tập nó ra. Tôi nghĩ nỗi sợ tồn tại trong sự mơ hồ, không tồn tại trong sự cụ thể.

Khi bạn nói "tôi nghỉ việc, lỡ không thành thì sao, tôi sẽ thất bại", nỗi sợ ngập tràn.

Còn khi tôi nói thế này: tôi sẽ nghỉ việc và thử mở một doanh nghiệp. Nếu không thành, tôi sẽ có một câu chuyện rất hay để nộp đơn vào trường kinh doanh nếu muốn. Tôi có thể dùng kinh nghiệm đó cộng kinh nghiệm cũ để xin một công việc khác, có khi còn tốt hơn. Cái mất thật sự có lẽ là khoản tiết kiệm. Nhưng tôi còn trẻ, số tiền đó chẳng đáng kể so với những gì tôi muốn kiếm sau này. Chỗ ở à? Tệ nhất thì quay về nhà bố mẹ, cụp đuôi lại, hoặc ngủ nhờ sofa nhà bạn. Tôi có đủ bạn bè sẵn lòng cho tôi ở nhờ trong gara.

Vậy kịch bản xấu nhất của tôi chỉ là có một câu chuyện hay và chút xấu hổ. Mà xấu hổ đó là tự mình gây ra thôi, vì thật ra chẳng ai quan tâm nhiều đến thế. Đâu còn đáng sợ như lúc đầu.

Anh nói còn hay hơn tôi. Đi từ mơ hồ sang cụ thể giúp tắt hạch hạnh nhân, vì nó không suy luận được chuỗi nhân quả. Khi đi vào chi tiết, bạn tự nhiên nhận ra: mình sẽ không vô gia cư, không bị sỉ nhục rồi chết. Có thể mình sẽ sống tạm bợ một thời gian. Và nói thật, sau này nhìn lại, bạn sẽ gọi đó là những ngày đẹp nhất: "Không tin nổi hồi đó mình ngủ nhờ sofa để theo đuổi ước mơ."

Tôi thấy chuyện này buồn cười lắm: sau khi làm một việc xấu hổ bao lâu thì nó trở nên buồn cười? Với gần như tất cả chúng ta, đủ thời gian thì chuyện xấu hổ nào cũng thành chuyện vui. Nếu đằng nào nó cũng sẽ thành chuyện vui, thì cho nó vui luôn từ bây giờ.

Cách này dùng được cho mọi nỗi sợ, không chỉ chuyện khởi nghiệp. Ví dụ tôi không dám báo tin xấu cho ai đó. Được, diễn tập xem. Tôi nói câu này, rồi họ sẽ giết tôi à? Chắc là không. Họ có thể lật bàn, chửi tôi, buồn, khóc, hét lên. Nếu họ hét thì tôi làm gì? Cứ diễn tập như vậy, bạn sẽ thấy mình đã chuẩn bị cho hầu hết tình huống.

Đó là chiết khấu theo thời gian, và điều điên rồ là nó chạy theo cả hai chiều. Buổi tối bạn đặt báo thức 5 giờ sáng rất tự tin, vì cái khổ dậy sớm còn ở xa. Còn khi phải nghỉ việc ngay thì "mai tôi nghỉ", và cái "mai" đó kéo dài 20 năm. Chúng ta đánh giá quá thấp cái khổ của cả một đời làm việc mình ghét.

Câu hỏi hay. Andrew Wilkinson có một dòng tweet tôi rất thích, đại ý: doanh nhân nào cũng thích khoe "đây là dãy số trúng thưởng của tôi". Nhưng kỳ quay đó diễn ra rồi! Bạn không đổi tờ vé đó lấy tiền được nữa.

Người ta hay nói "nguyên lý gốc" (first principles) mà ít ai hiểu nó là gì. Có những sự thật nền tảng trong kinh doanh. Điều kiện môi trường thì thay đổi, nên bạn phải áp những sự thật đó vào điều kiện hiện tại của mình. Sách và nội dung của tôi cố gắng gỡ ra những sự thật đó.

Lùi thật xa mà nhìn: nếu mục tiêu là kiếm tiền, thì thời gian là đồng tiền gốc bạn mang đi đổi. Tôi không đồng ý với câu "đừng bao giờ đổi thời gian lấy tiền", vì ai cũng đổi thời gian lấy tiền, chỉ là có người đổi hiệu quả hơn. Thứ ta tìm là lợi nhuận cao nhất trên thời gian bỏ ra.

Kinh doanh có ba việc: thu hút sự chú ý, chuyển đổi sự chú ý đó, và giao giá trị. Ở mỗi việc, bạn muốn đòn bẩy càng lớn càng tốt. Logo Acquisition.com là một tam giác, cái điểm tựa của đòn bẩy (người ta hay bảo trông như Illuminati). Bên trong là cung và cầu. Tôi coi đó là hai nguyên lý nền: có cung, có cầu thì có doanh nghiệp, rồi dùng đòn bẩy để khai thác hết mức.

Bán phần mềm hay nội dung thì làm một lần, bán nghìn lần. Có trang thanh toán tự động hay video bán hàng để người ta tự mua mà không cần nhân viên gọi điện, đòn bẩy sẽ cao hơn. Nhắn tin cho từng người thì đòn bẩy thấp hơn làm một nội dung một triệu người xem. Theo thời gian, bạn đi từ đòn bẩy thấp lên đòn bẩy cao: đầu vào như nhau, đầu ra nhiều hơn hẳn.

Còn nếu bạn chẳng có gì? Thì thứ bạn có là bộ óc, đôi tay và thời gian để học. Vì vậy tôi rất mê học kỹ năng. Không phải học chính quy, mà tự học những thứ cực kỳ thực dụng. Vượt qua được nỗi sợ rồi, bạn mới bắt đầu hỏi: làm sao cho người ta biết đến thứ mình bán, và mình sẽ bán cái gì?